Stan prawny: 15 listopada 2026 · Autorka: Agnieszka Komoń, pośredniczka w obrocie nieruchomościami, licencja PFRN nr 31751
- Kupujesz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. To prawo można sprzedać, odziedziczyć i wynająć mieszkanie innym, także bez księgi wieczystej.
- Księgi wieczystej zwykle brakuje, bo spółdzielnia nie ma jeszcze uregulowanego prawa do gruntu pod blokiem. Ustawa daje jej drogę, żeby to prawo uzyskać.
- Na lokalu bez księgi wieczystej nie można ustanowić hipoteki, ale możesz go nabyć za środki własne lub wspierając się kredytem gotówkowym.
- Po uregulowaniu gruntu możesz założyć księgę wieczystą albo przenieść na siebie pełną własność lokalu. To proces rozłożony w czasie, ale przy prawidłowym przebiegu kończy się mieszkaniem, które sprzedasz także kupującemu z kredytem.
Od spółdzielczego prawa do pełnej własności
- DziśSpółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Zakup ze środków własnych albo z kredytu gotówkowego.
- Uregulowanie gruntuSpółdzielnia uzyskuje użytkowanie wieczyste albo własność gruntu pod blokiem.
- Księga wieczystaKsięga dla lokalu albo pełna własność. Kolejny kupujący może wziąć kredyt hipoteczny.
Co właściwie kupujesz?
W starszych blokach spółdzielczych często kupuje się nie „mieszkanie na własność”, tylko spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych nazywa je ograniczonym prawem rzeczowym i mówi wprost, że jest zbywalne, przechodzi na spadkobierców i podlega egzekucji.
W praktyce oznacza to, że:
- mieszkasz u siebie i możesz mieszkanie wynająć,
- możesz je sprzedać, a umowę sprzedaży zawiera się u notariusza w formie aktu notarialnego,
- po Twojej śmierci prawo przechodzi na spadkobierców,
- płacisz opłaty do spółdzielni, a spółdzielnia zarządza budynkiem.
Księga wieczysta nie jest warunkiem istnienia tego prawa. Ustawa o księgach wieczystych mówi, że dla spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu księgi mogą być prowadzone, a nie że muszą.
Dlaczego dla lokalu nie ma księgi wieczystej?
Księga wieczysta dla spółdzielczego prawa zawiera w pierwszym dziale oznaczenie lokalu oraz nieruchomości, z którą lokal jest związany, czyli gruntu pod budynkiem. Jeśli stan prawny tego gruntu nie jest uregulowany, księgi dla lokalu zwykle nie da się założyć.
Skąd nieuregulowany grunt? Wiele spółdzielni budowało bloki w czasach PRL na gruntach państwowych albo miejskich, bez formalnego przekazania im prawa do ziemi. Budynek stoi od dziesięcioleci, mieszkańcy płacą opłaty, ale w dokumentach grunt nadal należy do kogoś innego albo jego stan prawny jest niejasny.
Jak spółdzielnia reguluje grunt?
Drogę daje art. 35 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Spółdzielnia, która 5 grudnia 1990 roku była posiadaczem gruntu i przed tym dniem wybudowała na nim budynek, może żądać od właściciela przeniesienia na nią własności działki za wynagrodzeniem. Gdy właścicielem jest Skarb Państwa albo gmina, działka zostaje oddana spółdzielni w użytkowanie wieczyste.
Jeśli właściciel gruntu nie zgadza się dobrowolnie, spółdzielnia może wystąpić do sądu. Tak jest na przykład w budynku przy ul. Ogińskiego 3 na warszawskim Bródnie: według informacji Spółdzielni Mieszkaniowej „Bródno” w 2023 roku spółdzielnia złożyła pozew przeciwko miastu o ustanowienie na jej rzecz użytkowania wieczystego gruntu, a postępowanie trwa.
Zapamiętaj: to normalna, przewidziana w ustawie procedura. Trwa, bo zależy od urzędów i sądów, ale ma jasny cel: spółdzielnia ma uzyskać tytuł prawny do gruntu.
Co się dzieje, gdy grunt zostanie uregulowany?
Gdy spółdzielnia uzyska własność albo użytkowanie wieczyste gruntu, otwierają się dwie drogi. Możesz wybrać jedną z nich.
Droga 1. Księga wieczysta dla spółdzielczego prawa
Składasz wniosek o założenie księgi wieczystej dla swojego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Podstawą oznaczenia lokalu jest zaświadczenie spółdzielni o jego położeniu i powierzchni. Od tej chwili na lokalu można ustanowić hipotekę, więc kolejny kupujący może sfinansować zakup kredytem hipotecznym.
Droga 2. Pełna własność lokalu
Na Twoje pisemne żądanie spółdzielnia musi zawrzeć z Tobą umowę przeniesienia własności lokalu (art. 1714 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). Warunki są dwa: spłata przypadającej na lokal części zobowiązań spółdzielni związanych z budową oraz brak zaległości w opłatach.
- Termin: spółdzielnia zawiera umowę w ciągu 6 miesięcy od wniosku. Ustawa przewiduje wyjątek właśnie wtedy, gdy grunt ma nieuregulowany stan prawny albo spółdzielni nie przysługuje własność lub użytkowanie wieczyste gruntu. Dlatego dziś ta droga jest zamknięta, a po uregulowaniu gruntu się otwiera.
- Koszt notariusza: wynagrodzenie za wszystkie czynności przy tej umowie wynosi 1/4 minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do tego dochodzą koszty sądowe wpisów w księdze wieczystej.
- Udział w gruncie: razem z własnością lokalu dostajesz udział w nieruchomości wspólnej, czyli w gruncie i częściach wspólnych budynku.
- Księga: jeśli wcześniej założyłeś księgę dla spółdzielczego prawa, po przekształceniu staje się ona księgą wieczystą dla nieruchomości, a wpisana hipoteka obciąża już lokal.
Spółdzielnia musi też określić przedmiot odrębnej własności wszystkich lokali w danej nieruchomości w ciągu 24 miesięcy od pierwszego wniosku o wyodrębnienie własności lokalu w tej nieruchomości.
Chcesz wiedzieć, jak to wygląda w konkretnym budynku? Zadzwoń. Powiem Ci, o jakie dokumenty poprosić spółdzielnię i jak sprawdzić, na jakim etapie jest regulacja gruntu.
Ile to trwa i czy warto czekać?
Nie da się uczciwie podać daty. Uregulowanie gruntu zależy od postępowania spółdzielni, a w sporze z właścicielem gruntu od sądu. Później dochodzi czas na wnioski, umowę u notariusza i wpisy w księdze wieczystej.
Przy prawidłowym przebiegu tego procesu nie powinno być przeszkód, żeby na końcu założyć księgę wieczystą i w przyszłości sprzedać mieszkanie jako lokal z pełnym prawem własności. Taki lokal, z księgą wieczystą i dostępem do kredytu hipotecznego, jest na rynku zwykle wyceniany wyżej.
Dla kupującego ma to dwie strony. Dziś płacisz mniej, bo krąg kupujących jest węższy: tylko ci, którzy mają środki własne albo kredyt gotówkowy. W zamian musisz liczyć się z tym, że do czasu uregulowania gruntu sprzedasz mieszkanie tylko takim samym kupującym.
Jak kupić takie mieszkanie bezpiecznie?
- Poproś o zaświadczenie spółdzielni, że sprzedającemu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, i o informację o zaległościach w opłatach. Notariusz i tak będzie go potrzebował.
- Zapytaj spółdzielnię, na jakim etapie jest regulacja gruntu, najlepiej na piśmie.
- Sprawdź, czy prawo nie jest obciążone i czy w lokalu nikt nie jest zameldowany.
- Zaplanuj finansowanie: środki własne albo kredyt gotówkowy, bo hipoteki na lokalu bez księgi wieczystej na razie nie ustanowisz.
- Umowę zawierasz u notariusza w formie aktu notarialnego. Notariusz przesyła wypis aktu do spółdzielni.
Szukasz mieszkania, za które zapłacisz mniej, a różnicę wydasz na remont po swojemu? Zobacz dwa pokoje z balkonem na Bródnie, ul. Ogińskiego 3, za 499 000 zł, bez prowizji dla kupującego.
Kupujesz bez polskiego obywatelstwa?
Kupując spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, nie musisz starać się o zezwolenie MSWiA. Ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców dotyczy nabycia prawa własności albo użytkowania wieczystego nieruchomości. Spółdzielcze prawo do lokalu nie jest żadnym z nich i nie nabywasz razem z nim udziału w żadnej działce. Mieszkanie w spółdzielni bez księgi wieczystej kupujesz więc u notariusza na takich samych zasadach jak obywatel Polski.
Kiedy zezwolenie mogłoby być potrzebne? Dopiero przy nabyciu prawa własności, na przykład gdy po uregulowaniu gruntu przeniesiesz na siebie własność lokalu. Nawet wtedy samodzielny lokal mieszkalny jest zwolniony z obowiązku uzyskania zezwolenia (art. 8 ust. 1 pkt 1). Zezwolenie MSWiA jest wymagane w dwóch sytuacjach:
- lokal w strefie nadgranicznej. Strefa nadgraniczna to obszar gmin przylegających do granicy państwowej, a nad morzem do brzegu morskiego. Jeśli tak wyznaczony pas ma mniej niż 15 km szerokości, należą do niego także gminy sąsiednie, które w całości lub w części leżą w odległości 15 km od granicy. Warszawa do strefy nadgranicznej nie należy,
- udział w innej nieruchomości. Jeśli do lokalu przypisany jest udział w osobnej działce, na przykład w drodze dojazdowej, zwolnienie tego udziału nie obejmuje. Na jego nabycie cudzoziemiec spoza Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii potrzebuje zezwolenia MSWiA.
Zanim spółdzielnia przygotuje umowę przeniesienia własności, sprawdzimy w projekcie uchwały, co dokładnie wchodzi w skład Twojego lokalu.
Nowa opłata od 19 listopada 2026 r.
Od 19 listopada 2026 r. notariusz umieszcza wypis aktu, na mocy którego cudzoziemiec nabywa nieruchomość, w Centralnym Repozytorium Elektronicznych Wypisów Aktów Notarialnych. Za umieszczenie każdego dokumentu pobiera od stron opłatę 5 zł. Wysokość opłaty określiło rozporządzenie MSWiA z 29 października 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1449). Opłata dotyczy nabycia nieruchomości, na przykład późniejszego przeniesienia własności lokalu, a nie zakupu samego spółdzielczego prawa do lokalu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mieszkanie bez księgi wieczystej można bezpiecznie kupić?
Tak. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu jest pełnoprawnym prawem: można je sprzedać, odziedziczyć i obciążyć egzekucją. Sprzedaż odbywa się u notariusza w formie aktu notarialnego, a prawo sprzedającego potwierdza zaświadczenie spółdzielni.
Czy kupię takie mieszkanie na kredyt hipoteczny?
Do czasu założenia księgi wieczystej nie można wpisać hipoteki, więc taki zakup sfinansujesz ze środków własnych albo wesprzesz kredytem gotówkowym. Gdy księga powstanie, kolejny kupujący może już skorzystać z kredytu hipotecznego.
Co się zmieni, gdy spółdzielnia ureguluje grunt?
Właściciel lokalu będzie mógł założyć księgę wieczystą dla swojego spółdzielczego prawa albo zażądać od spółdzielni przeniesienia na siebie własności lokalu. Wtedy mieszkanie można sprzedać kupującemu z kredytem hipotecznym.
Czy po uregulowaniu gruntu wszystko stanie się samo?
Nie. Księgę wieczystą trzeba założyć na wniosek, a przeniesienie własności lokalu następuje na pisemne żądanie właściciela prawa. Spółdzielnia ma wtedy 6 miesięcy na zawarcie umowy.
Ile kosztuje przeniesienie własności lokalu ze spółdzielni?
Wynagrodzenie notariusza za wszystkie czynności przy tej umowie ustawa ogranicza do 1/4 minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do tego dochodzą koszty sądowe wpisów w księdze wieczystej. Warunkiem jest spłata przypadających na lokal zobowiązań spółdzielni związanych z budową i brak zaległości w opłatach.
Kiedy grunt zostanie uregulowany?
Tego nikt uczciwie nie obieca. Termin zależy od postępowania, które prowadzi spółdzielnia, a często od sądu. Przed zakupem warto zapytać spółdzielnię, na jakim etapie jest sprawa, i poprosić o to na piśmie.
Czy cudzoziemiec potrzebuje zezwolenia na zakup takiego mieszkania?
Nie. Kupując spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, nie potrzebujesz zezwolenia MSWiA, bo ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców dotyczy nabycia prawa własności i użytkowania wieczystego. Zezwolenie może być potrzebne dopiero później, przy przeniesieniu własności lokalu, gdy lokal leży w strefie nadgranicznej (Warszawa do niej nie należy) albo gdy do lokalu przypisany jest udział w innej działce, na przykład w drodze.
Rozważasz zakup mieszkania bez księgi wieczystej?
Zadzwoń albo zgłoś potrzebę. Na pierwszej rozmowie:
- sprawdzimy, jakie dokumenty spółdzielni są potrzebne do bezpiecznego zakupu,
- ustalimy, na jakim etapie jest regulacja gruntu w danym budynku,
- policzymy koszty zakupu i zaplanujemy finansowanie ze środków własnych lub kredytu gotówkowego.
Przykład takiej oferty: dwa pokoje z balkonem na Bródnie, ul. Ogińskiego 3.
Przeczytaj też: kalkulator kosztów notarialnych · Jak sprzedać mieszkanie samodzielnie
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Sytuacja gruntu, zobowiązań spółdzielni i skład lokalu mogą się różnić w każdym budynku. Przed zakupem sprawdź dokumenty swojej spółdzielni, a w sprawach nietypowych skonsultuj się z notariuszem albo radcą prawnym.
Podstawa prawna: ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 889: art. 172 ust. 1 i 4, art. 1714 ust. 1, 11, 2 i 3, art. 35 ust. 1 i 2, art. 36, art. 42 ust. 1; ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1066: art. 1 ust. 3, art. 241, art. 25 ust. 2, art. 26 ust. 2; ustawa z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, t.j. Dz.U. 2017 poz. 2278: art. 1 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3; ustawa z 17 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz ustawy - Prawo o notariacie, Dz.U. 2026 poz. 1099: art. 8a ust. 1a-1d (od 19 listopada 2026 r.); ustawa z 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej: art. 12 ust. 1 (strefa nadgraniczna); rozporządzenie MSWiA z 29 października 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1449: § 3 (opłata 5 zł).
Data publikacji: 15 listopada 2026 r.